De Malagasi vlecht en haar betekenissen
“Voor de Malagassiërs heeft de vlecht een culturele waarde, want het is een echt symbool van banden, broederschap en eenheid. Elke vlechtstijl heeft zijn eigen etnische betekenis en het gebruik ervan varieert naargelang de gebeurtenis: besnijdenis, rouw, huwelijk… Vroeger was het de vlecht die de charme van de Malagassische vrouwen liet zien, want zij droegen geen sieraden of schoenen en droegen enkel een lamba als kledingstuk.”
Naast een esthetische creatie is de kunst van het kappen ook een vrucht van ijdelheid die zowel bij mannen als bij vrouwen tot uiting kan komen. Het hoofddoel van een kapsel is immers om te veroveren en te verleiden. Dit gold altijd voor beide geslachten in de Malagassische tradities. Voor elke stam vertoonde het vlechten van het haar een brede waaier aan variëteiten en iedereen legde zijn trots in zijn artistieke presentatie. Naast het esthetische aspect kon men aan de manier waarop iemand zijn haar vlocht ook de leeftijd, herkomst en sociale rang van die persoon afleiden. Het was ook een echt verleidingswapen dat verwees naar het huishouden en de liefde. Het bewijs? “De vrouw moest haar haren losmaken en ze fel gewapperd op haar schouders dragen wanneer haar echtgenoot stierf.” Wanneer een jongetje besneden werd, mochten alle vrouwen van zijn familie slechts één enkele vlecht dragen… Tegenwoordig dragen jongeren vlechten om bij de mode te horen.
De Malagasi vlecht bij vrouwen
Vroeger (en zelfs tot vandaag) in bepaalde regio’s van Madagascar, kapten alle vrouwen van eenzelfde familie zich op dezelfde manier: in “randra-madinika” of in “difisesy” tijdens een besnijdenisceremonie. De kleine meisjes droegen “lambomiditra”, weduwen moesten verplicht een “bango tokana” dragen en de vrouwen en tienermeisjes de “tana ivoho”.
Betekenissen van de vlecht voor mannen
De Merina-mannen hadden hun oude kapselstijlen al ruim voor de oorlog van 1914 volledig opgegeven. Dit gold ook voor een groot aantal Betsileo. De andere stammen echter bleven trouw aan hun oude gewoonten. Zo was het gemakkelijk om, enkel door naar hun kapsel te kijken, te bepalen tot welke etnische groep zij behoorden. Over de Betsimisaraka merkte admiraal Van Neck op dat mannen hun haar op verschillende manieren droegen: wie in rouw was had haar dat schaars verspreid was of in verscheidene kleine knopen gevlochten. Anderen droegen een vorm van hoorns die naar beneden vielen…
In 1965 schreef Bontekoe over de bewoners van de baai van Sainte-Luce (“Antanosy”): “Sommigen droegen lang haar en anderen hadden het gekruld als schapenwol. De vrouwen bonden het op hun hoofd vast in kleine vlechten en smeerden het in met olie, waardoor het in de zon glansde. De meeste mannen deden dit op dezelfde manier.”
Flacourt schreef over de “Antanosy”: “Hun haardossen, bij de Groten en de Rohadrianen, zijn recht en lang, wat zij “tsonsavoulou (tsotravolo)” noemen. Zij vlochten het nooit, maar olieden en stijfden het enkel op een vrij verbazingwekkende manier met was, en kapten het in de vorm van een kroon. De inheemse bevolking vlocht het redelijk goed. Het is moeilijk om het hoofd van een man van dat van een vrouw te onderscheiden. Inderdaad, de mannen verzorgen en dragen hun haar op dezelfde manier als de vrouwen.”
Kapsels en rouwperiodes
Weet dat voor de etnische groep “Merina” het traditionele mannelijke kapsel verdween bij het overlijden van koningin Rasoherina in 1868. Het verdwijnen van de soldaten markeerde ook het einde van de “dwarse helmkam”. Voor vrouwen veranderde het traditionele kapsel in “Tananivoho”, dat vandaag nog steeds in trek is. Tijdens een periode van koninklijke rouw eiste de gewoonte dat het hele volk al zijn haar moest offeren. Vrouwen zowel als mannen schoren hun schedel kaal, met uitzondering van de prinsen en prinsessen en enkelen van hun naasten. Dit kappen werd meerdere keren herhaald tijdens de rouwperiode, die tot een heel jaar kon duren. Bij het overlijden van Radama I gebeurde deze herknipping drie keer.
